Yazar : Op. Dr. Metin Şenol
Uzmanlık : Genel Cerrahi
Yazar'ın Makale Sayısı: 1
Tarih : 15.06.2017

Safra Kesesi Taşları (Kolelitiazis)

Safra kesesi taşı nasıl ve neden oluşur?
Karaciğerden günde ortalama 1 litre safra salgılanır. Safra, bağırsaklarda yağların ve bazı vitaminlerin sindirilmesi ve emilmesinde rol oynar. Safra kesesinin görevi de safra depolamaktır. Karaciğerden salgılanan safra burada birikir. Bir şeyler yendiğinde özellikle yağlı yiyecekler yenildiğinde safra kesesi kasılır ve içerisindeki safrayı oniki parmak bağırsağına boşaltarak sindirimi sağlar. Safranın safra kesesindeki bu birikimi ve depolanması sırasında tortular oluşabilir. Bunlar önce safra çamuru ardından da safra taşlarına dönebilir.

Kimlerde olur? Risk faktörleri nelerdir?
Safra kesesi taşları kadınlarda daha fazla görülür. Bunda hormonların etkisi olduğu gibi hamileliğin de önemli rolü vardır. Hamilelik sırasında kolestaz olur ve safra akışı yavaşlar ve safra kesesindeki safra tortuları artar ve taş oluşumuna zemin hazırlar. Dolayısıyla çok doğum yapmış hanımlarda safra kesesi taşı (kolelitiazis) olma riski fazladır. Bununla birlikte kilolu insanlarda ve yaşlılarda da safra kesesi taşı daha sık görülür.

Belirtileri nelerdir?
Safra kesesi taşları çoğu zaman belirti vermezler. Başka bir nedenle yapılan batın (karın) ultrasonografisi sırasında tespit edilirler. En sık görülen belirtileri hazımsızlık, şişkinlik, özellikle yağlı yiyeceklerden sonra karın ağrısıdır. Karın ağrısı genellikle karnın sağ tarafındadır ve sırta omza vuran ağrı da eşlik eder. Safra kesesi taşlarının belirtileri genellikle mide şikayetleriyle karışır. Çoğu zaman hastalarımız “midem ağrıyor” diye gelir. Safra taşlarının safra yollarına düşmesi sonucunda tıkanıklık ve buna bağlı sarılık da görülebilir. Mekanik ikter (tıkanma sarılığı) ile de hastalar gelebilir. Eğer safra kesesi iltihabı (kolesistit) varsa ateş, bulantı, kusma da görülür.

Teşhis nasıl konur?
Safra kesesi taşlarının teşhisini koymak zor değildir. Ultrasonografi ile safra kesesi içerisindeki taşlar, sayıları ve büyüklükleri kolaylıkla teşhis edilebilirler. Komplike vakalarda tomografi ve MR da çekilmelidir. Safra yollarının değerlendirilmesinde MR kolanjiografi de çekilir.

Tedavi edilmezse nelere yol açar?
Safra kesesi taşları çoğu zaman sessizdirler. Herhangi bir hastalığa yol açmadan, sorun çıkarmadan uzun yıllar kalabilirler. En çok görülen problem safra kesesi iltihaplanmasıdır. Hastanın hastanede yatarak tedavi edilmesi gerekir. Safra taşları bazen safra akışı ile birlikte safra yollarına düşebilirler. Bu durumda safra yolunda tıkanma ve buna bağlı mekanik iktere (tıkanma sarılığına) neden olabilirler. Bu durumda ameliyattan önce hastaya ERCP yapılması gerekir. Bu sarılık bulaşıcı olarak bilinen mikrobik sarılık değildir. Safra oniki parmak bağırsağına akamayıp geriye doğru birikir ve karaciğerden kana karışarak sarılığa neden olur. Bu tıkanmanın etkisiyle pankreas iltihaplanması da gelişebilir. Pankreatit denilen bu hastalıkta hastanın uzun süre hastanede yatması, medikal tedavi alması, hatta bazı ağır vakalarda yoğun bakım ünitesinde tedavi edilmesi de gerekebilir. Bunlar, tedavisi zor ve hayatı tehdit eden hastalıklardır.

Tedavisi nedir?
Safra kesesi taşlarının tedavisi ameliyattır. Özellikle diyabet hastalarının ve safra kesesinde taş tespit edilirse hastanın bir an önce ameliyat olması gerekmektedir. Başka bir nedenle yapılan tetkikler sırasında safra kesesi taşı tespit edilen hastalar ameliyat olmakta tereddütler yaşayabiliyorlar fakat hastalarımıza olabilecek komplikasyonları tek tek anlattığımızda, bu risklere girmektense ameliyat olmanın daha güvenli olduğunun onlar da farkına varıyorlar. Günümüzde safra kesesi ameliyatları Laparoskopik (kapalı) yöntemle çok kısa sürede, güvenli ve ağrısız bir şekilde yapılabilmektedir. Karnında bir kesi olmadan sadece dört adet küçük delikten bu ameliyat yapılıyor. Hastamız aynı gün ayağa kalkıyor ve ertesi gün de evine gidebiliyor. Bir iki günde günlük işlerine geri dönebiliyor. Safra kesesi içindeki taşlarla birlikte alınıyor. Safra kesesi ameliyatında, sadece taşların alınması diye bir yöntem yoktur. Safra kesesi içindeki taşlarla birlikte tamamen alınır.


Op. Dr. Metin Şenol Diğer Makaleleri